← Terug naar de blog

18 november 2026

Technologische zorgplicht

Een klant hoeft niet te weten welke schakel in onze technologie heeft gefaald om te mogen verwachten dat iemand zijn probleem opneemt, hem vertelt wat er gebeurt en nagaat of hij werkelijk geholpen is.

Wie technologie ontwerpt, levert, beheert of beroepsmatig inzet, behoort binnen zijn rol redelijke maatregelen te nemen om voorzienbare schade te voorkomen en de gevolgen van incidenten te beperken. Die zorg strekt zich uit tot de mensen en organisaties die op de technologie vertrouwen, ook wanneer zij de werking ervan zelf niet kunnen beoordelen.

Ik zou dit formuleren als een voorgestelde gedragsnorm. Hoeveel zorg van iemand mag worden verwacht, hangt af van de ernst van de mogelijke schade, van wat die partij weet of redelijkerwijs kan weten, en van haar mogelijkheden om in te grijpen. Een softwareleverancier kan een kwetsbaarheid in zijn product herstellen. Een makelaar die dat product gebruikt, kan nagaan of zijn kantoor getroffen is en maatregelen nemen voor de klanten die op hem rekenen. Beiden dragen een deel van de zorg. Dat deel verschilt.

1. De zorg begint vóór de ingebruikname

Wie een technologie invoert, behoort zich vooraf drie vragen te stellen. Van wie of wat worden wij hierdoor afhankelijk? Wie kan schade ondervinden als het systeem uitvalt of een fout maakt? Hoe helpen wij die persoon dan verder?

Voor een verzekeringskantoor kan dat heel concreet zijn. Als het beheerpakket morgenochtend onbereikbaar is, hoe kan een klant dan een dringend schadegeval aangeven? Wie neemt de aangifte aan, hoe wordt het tijdstip vastgelegd en wie zorgt dat de aangifte de verzekeraar bereikt? Een antwoord op die vragen hoort bij de beslissing om met het pakket te werken.

2. Wie kennis heeft van een risico, maakt die kennis bruikbaar

Een leverancier ziet vaak iets wat zijn klant onmogelijk kan zien. Hij weet bijvoorbeeld welke onderdelen in zijn software verwerkt zijn, welke versies hij beheert en welke klanten een update zelf moeten installeren. Uit die kennis volgt, binnen deze voorgestelde norm, de plicht om een relevante waarschuwing te vertalen naar de situatie van de gebruiker.

De Java-melding laat precies zien waar dat verschil zit. Een algemene waarschuwing brengt de beheerder op de hoogte. Voor de ondernemer krijgt ze praktische waarde zodra zijn leverancier kan zeggen: “Wij hebben uw gehoste omgeving gecontroleerd en bijgewerkt. Op uw kantoor draait ook een lokale koppeling. Laat uw IT-beheerder die vandaag controleren. Morgen bevestigen wij u de stand van zaken.” Zolang de blootstelling onzeker is, verdient de klant te weten wat nog onderzocht wordt, wie dat doet en wanneer hij opnieuw bericht krijgt.

3. Uitbesteden vraagt om een sluitende taakverdeling

Een ondernemer moet gespecialiseerde taken aan een deskundige kunnen toevertrouwen. Van een kleine makelaar kan je redelijkerwijs verwachten dat hij weet wie zijn systemen beheert en hoe hij die persoon bereikt. Verwachten dat hij zelf de onderdelen van een Java-installatie beoordeelt, zou de zorg leggen bij degene die er het minste zicht op heeft.

Omgekeerd kan de ondernemer als enige beoordelen wat een technische beslissing voor zijn klanten betekent. De beheerder weet hoe hij een dienst tijdelijk kan afsluiten. De makelaar weet misschien dat er die middag een aangiftetermijn verstrijkt. Zorgvuldig handelen vergt dat die twee mensen elkaar tijdig bereiken. Bij uitbesteding hoort daarom ook een afspraak over wie handelt op het raakvlak tussen hun opdrachten.

4. Bevoegdheid en bereikbaarheid worden vooraf geregeld

Zodra technologie zelf handelingen kan uitvoeren, moet vooraf vaststaan welke handelingen toegestaan zijn, onder welke voorwaarden en wie ze kan stoppen. Een AI-actant kan een afwijking signaleren, de mogelijke gevolgen toelichten en binnen een vooraf begrensde noodprocedure een verbinding isoleren. Beslissingen die een ruimer mandaat vereisen, komen toe aan een uitdrukkelijk bevoegde mens.

Daaruit volgt ook een plicht voor de organisatie zelf. Als een beslissing niet tot morgenochtend kan wachten, moet er vanavond iemand bereikbaar zijn die ze mag nemen. De afwezigheid van de bevoegde persoon vergroot de bevoegdheid van het systeem niet. Ze maakt zichtbaar waar de organisatie haar vervanging en continuïteit beter moet regelen.

5. De zorg loopt door tot het herstel voor de betrokkene

Een leverancier kan terecht melden dat een storing om 14 uur is verholpen. Voor de klant die om 11 uur een schadeaangifte verstuurde, blijft één vraag open: is mijn aangifte aangekomen? Iemand moet kunnen nagaan welke verrichtingen tijdens de storing zijn blijven hangen, wie daar gevolgen van ondervindt en hoe dat wordt rechtgezet.

Daar hoort een beknopt en bruikbaar spoor bij van de melding, de beslissing, de uitvoering en de controle achteraf. De omvang daarvan mag evenredig zijn met het risico. Bij een kritieke toepassing moet een vervanger kunnen zien wat al gebeurd is en wat nog openstaat, ook wanneer de oorspronkelijke dossierbeheerder afwezig is.

Juridisch sluit deze gedachte aan bij bestaande, meer specifieke verplichtingen. Artikel 32 AVG verlangt bij de verwerking van persoonsgegevens beveiligingsmaatregelen die passen bij het risico. Artikel 21 van de NIS2-richtlijn verlangt passende en evenredige risicobeheersmaatregelen van de entiteiten die binnen haar toepassingsgebied vallen. De technologische zorgplicht zoals hierboven uitgeschreven is een breder voorstel voor professioneel handelen. Welke verplichting in een concreet dossier juridisch afdwingbaar is, hangt onder meer af van de toepasselijke regels, de overeenkomst en de rol van elke partij.